चांदणे शिंपित जा

भरत नाट्य मंदिर हे केवळ एक रंगमंदिर नाही तर नाट्य चळवळीचे केंद्र आहे. अनेक जुन्या नाटकांची निर्मिती करून ते आजच्या प्रेक्षकांना बघण्यासाठी उपलब्ध करून दिली आहेत . अनेक संगीत नाटकांची पण निर्मिती केली आहे. त्यातील अप्रचलित असे शिक्का कट्यार व मृच्छकटिक ही नाटके पाहण्याचा योग्य आला. यात प्रेक्षकांना नाटके पहायला मिळतात त्या प्रमाणे अनेक कलाकारांना संधी पण मिळते. याच मालिकेत मधुसूदन कालेलकर लिखित चांदणे शिंपीत जा हे नाटक पहिले. खरं तर कालेलकरांचं नाटक सध्याच्या काळात थोडे ऑड वाटते. हसू आणि आसू यांचा मिलाफ,पल्लेदार व आकर्षक संवाद हे त्यांचे बलस्थान. त्यांच्या कारकिर्दीची सुरुवात पटकथा लेखक म्हणून झाली आणि त्या मुळे  त्यांची नाटके पण त्या काळात खूप गाजली. त्यांनी कौटुंबिक, गंभीर, विनोदी आणि सामाजिक अनेक विषय हाताळले.

उद्याचे जग हे त्यांचे पहिले नाटक. एकूण तीसच्या वर त्यांची नाटके रंगमंचावर आली. अपराध मीच
केला(नानावटी खून खटला) ज्यावर नुकताच एक चित्रपट पण येऊन गेला, दिवा जळू दे सारी रात, आसावरी, ही वाट दूर  जाते, अबोल झालीस का, कल्पवृक्ष कन्येसाठी, चांदणे शिंपीत जा, या घर आपलंच आहे , नाथ हा माझा, डार्लिंग डार्लिंग, हे फूल चंदनाचे, अमृतवेल, शिकार आणि माधव राव पेशवे यांच्या जीवनावरील ही श्रींची इच्छा ही काही नावे.

एका अर्थाने कालेलकर म्हणजे हुकमी यश देणारे नाटककार असा त्यांचा लौकिक होता.सहज भाषा व पकड घेणारे संवाद या मुळे  ही नाटके गाजली. त्यांनी सुमारे ७५ वर चित्रपटांच्या पटकथा लिहिल्या.१७ डिसेंबर १९८५ मध्ये त्यांचे निधन झाल्यानंतर ते युग संपले असे वाटत होते पण अजून ३५ वर्षांनंतर कुणाला तरी त्यांची नाटके करावीशी वाटतात हे ही नसे थोडके.
नाटकाबद्दल काही लिहिण्या पूर्वी या नाटकाचे सुरेल असे शीर्षक गीत इहे देतो.

 शीर्षक गीत
हे चांदणे फुलांनी
शिंपीत रात्र आली
धरती प्रकाश वेडी ओल्या दवात न्हाली
तारे निळे नभात
हे गूज सांगतात
का रंग वेगळा हा
फुलत्या नव्या कळीस
ओठातल्या स्वरांना
का जाग आज आली
धरती प्रकाश वेडी
धरती प्रकाश वेडी ओल्या दवात न्हाली
तो स्पर्श चंदनाचा
की गंध यौवनाचा
उधळीत रंग आला
स्वप्नातल्या स्वरांचा
ती रात्र धुंद होती
स्वप्नात दंगलेली
धरती प्रकाश वेडी ओल्या दवात न्हाली

 मूळ तीन अंकी असलेले चांदणे शिंपीत जा हे नाटक दोन अंकी आटोपशीर करण्यासाठी दिग्दर्शक संजय डोळे यांनी खूप काटछाट केली. अर्थात तसेच्या तसे नाटक आता करणे सयुक्तिक होणार नाही . सर्व कलाकारांनी एक टीम म्हणून चोख कामे केली व प्रयोग चांगला केला. वीणा फडके, ज्ञानदा पानसे मोघे, अभिजित पोतनीस, गौरी पेंडसे, वृंदा पांगारकर,यशवंत कुलकर्णी, विशाल मार्कंडेय, दिलीप जोगळेकर ,शंतनू खुर्जेकर, आणि आनंद पानसे हे कलाकार होते. त्यात दिलीप जोगळेकर विमा एजंट च्या छोट्या भूमिकेत भाव खाऊन गेले तर दीनानाथ लाड ही मध्यवर्ती व्यक्तिरेखा आनंद पानसे यांनी समर्थपणे  साकारली. त्यांचा रंगमंचावरचा वावर, संवाद फेक या मागची त्यांची तपश्चर्या जाणवत होती. एकूण एका जुन्या नाटकाचा पुनरुज्जीवित प्रयोग सुखावून गेला.

अनिल जोशी 
०३.०२.२०२०
(कृपया आपली प्रतिक्रिया नावासह द्यावी)

Comments

  1. UnknownFebruary 3, 2020 at 8:02 AM

    आनंद पानसे : मनःपूर्वक धन्यवाद अनीलजी!

    ReplyDelete

Post a Comment

Popular posts from this blog

स्पेशल नात्याचे गाव - देवरुख

Image
(देवरुख ची गायिका रसिका गानू ) देवरुख हे रत्नागिरी जिल्ह्यातील संगमेश्वर तालुक्याचे मुख्यालय असलेले गाव. कोकण म्हणजे तसा डोंगराळ प्रदेश पण रत्नागिरी जिल्ह्यात दोन गावे अशी आहेत की ती पठारावर आहेत त्यामुळे ती विशेष मानली जातात. एक दापोली व दुसरे देवरुख. देवरुख हे दोन महामार्गांच्या मधोमध व उंचावर आहे. कोल्हापूर -रत्नागिरी मार्गावरील साखरपा व मुंबई गोवा रस्त्यावरील संगमेश्वर या दोन्ही ठिकाणांहून सारख्या अंतरावर (१६ किमी) हे गाव वसलेले आहे. या गावाचा माझा संबंध हा १९८१ मध्ये माझ्या विवाहानंतर आला. येथील माणिक रामकृष्ण दिक्षित हिच्याशी पुण्यातच विवाह झाल्यानंतर खास जावई या विशेष नात्याने या गावी प्रथम गेलो. तसे हे दिक्षित यांचे मूळ गाव नव्हे. श्वशुर रा वा दिक्षित हे देवरुख येथे १९७० च्या सुमारास नव्याने स्थापन झालेल्या महाविद्यालाचे प्राचार्य म्हणून इथे आले होते. त्यांची अध्यापनाची सगळी कारकीर्द कर्नाटकात बेळगाव, गडद, निपाणी येथे घडली होती. अध्यापन व प्रशासन यातील हातोटी व काहीतरी साध्य करायचा ध्यास यामुळे ते इथे आले. त्यांचे मूळ गाव देवगड तालुक्यातील तिर्लोट. त्यामुळे या कोकण भूमीत...
Read more

डोळे हे जुलमी गडे

Image
आपल्या नाक, कान, त्वचा ,जीभ या इंद्रियां प्रमाणेच डोळे हे पण एक इंद्रिय आहे पण डोळ्यांवर सारे कवी आणि गीतकार डोळ्यांवर जास्त मेहेरबान आहेत. कधी लाडिक तक्रार करताना प्रेयसी म्हणते –डोळे हे जुलमी गडे, रोखुनी मज पाहू नका. कधी नजरेचा पाठलाग होतो- या डोळ्यांची दोन पाखरे फिरतील तुमच्या भवती, पाठलाग ही सदैव करतील असा कुठे ही जगती. कधी प्रियकर प्रेयसीला म्हणतो- डोळ्यात वाच माझ्या गीत भावनांचे. डोळे हे पारदर्शी असतात म्हणून प्रियकर सांगतो – डोळ्यांत सांजवेळी आणू नकोस पाणी , त्या दूरच्या दिशांना सांगू नकोस कहाणी. तर कुणी म्हणत –मोठ मोठ डोळ तुझ कोळ्याच जाळ जणू , मोत्याची मासळी त्यात गावायची नाय. हीच गोष्ट हिंदी मध्ये पण आढळते. नैन लाड गायी रे तो मनवा ........ नैनसे नैन नाही मिलाओ मेरे नयना सावन भादो, फिरभी मेरा मन प्यासा जानेमन जानेमन तेरे दो नयन, चोरी चोरी लेके गये देखो मेरा मन मेरे दो नयन चोर नाही सजन , तुमसे ही खोया होगा कही तुम्हारा मन आंखो ही आखो मे इशारा हो गया बैठे बैठे जीनेका सहारा हो गया. आंखो की गुस्ताखीया माफ हो आखोमे बसे हो तुम नयनोंकी बात नयना जाने...
Read more

राग मधुवंती

Image
काल बसमधून घरी जाताना पंडित जसराज यांचा मधुवंती ऐकत होतो. थेट मैफलीमधील ध्वनिमुद्रण असल्याने त्यांनी तो छान रंगवला. त्यातील विरहार्त भावना मन व्याकुळ करीत होती पण त्यातील विलक्षण गोडी पण मजा आणत  होती . अर्थात हा राग फार गायला जात नाही आणि मधुवंती म्हटलं की सुमन कल्याणपूर यांचं गाणं आठवत . मधुवंतीच्या सुरासुरातून आळविते मी नाम एकदा दर्शन दे घनश्याम नयनी माझ्या गोकुळ वसले यमुनेचे जळ गाली झरले राधेपरी मी सर्व वाहिले सुख शांतीचे धाम वसंतातले सरले कूजन तुझ्याविना हे उदास जीवन शोधीत तुजला फिरते वणवण, नाही जीवा विश्राम दासी मीरा ये दाराशी घे गिरिधारी तव हृदयाशी या पायाशी मथुरा -काशी, तीर्थापरी हे नाम एकदा दर्शन दे घनश्याम मधुवंती रागावर आधारित काही गाणी निरोप कसला माझा घेता झन झनन छेडिल्या तारा प्रेम सेवा शरण बहरला पारिजात दारी मधुवंतीच्या सुरासुरातूनी स्वप्नात रंगले मी सुमन कल्याणपूर यांचे हे अवीट गोडीचे भावगीत. त्यांचा गोड आवाज आणि जसे शब्द हेत त्याप्रमाणे सम्पूर्ण गाण्यात मधुवंतीचे मधाळ सूर सर्वत्र झिरपत असतात मधुवंती हा तोडी थाटाचा राग आहे .या मध्ये गांधार कोमल...
Read more